लखनौ करार

लखनौ अधिवेशन (1916) जहालमावळ एकत्र येण्याची करणे

  • जुने वाद आता अर्थहीन झाले होते.
  • जहाल-मावाळाना जाणवले कि आपल्या फुटीमुळे राष्ट्रीय चळवळीचे नुकसान होत आहे.
  • टिळक व बेझंटचे दोन्ही गटाच्या एकतेसाठी अथक प्रयत्न.
  • गोपाल कृष्ण गोखले व फिरोजशहा मेहता याचे निधन.

लखनौ अधिवेशन (1916) –मुस्लिम लीग  कॉंग्रेस एकत्र येण्याही करणे

  • १९१२-१३ च्या बाल्कन युद्धात ब्रिटनने तुर्कीला साहाय्य करण्यास दिलेला नाकार.
  • १९११- बंगालची फाळणी रद्द केली.
  • अलिगढ विद्यापीठ स्थापन करण्यास मदत करण्यास सरकारचा नकार.
  • मुस्लिम लीगचे तरुणांचे हळूहळू राष्ट्रवादी राजकारणाकडे प्रेरित होणे.
  • दुसर्या महायुद्धादरम्यान सरकारचे दमनकारी धोरण.

लखनौ करारातील तरतुदी

  • कॉंग्रेसच्या स्वराज्याच्या मागणीस लीगचा पाठींबा
  • मुस्लिमांसाठी  वेगळ्या मतदार संघास कॉंग्रेसचा पाठींबा
  • प्रांतिक विधानसभेत निर्वाचित भारतीय सदस्यांपैकी एक निश्चित भाग मुस्लिमांसाठी राखीव( पंजाब-५०%, बंगाल-४०%, मुंबईसहित शिंध-३३%, संयुक्त प्रांत- ३०%, बिहार-२५%, मद्रास-१५%)
  • केंद्रीय विधीमंडळात भारतीय सदस्याच्या १/९ भाग मुस्लिमांसाठी राखीव
  • कोणत्याही सभेत कोणताही प्रस्ताव कोणत्याही सांप्रदाइक हिताच्या विरुद्ध असेल अनी ३/४ सदस्य त्याविरोधात असतील तर तो पास होणार नाही

लखनौ करारानंतर कॉंग्रेस  मुस्लिम लीगने सरकारला आपल्या संयुक्त मागण्या सदर केल्या

  • सरकारने भारताला उत्तरदायी शासन देण्याची लवकर घोषणा करावी
  • प्रांतिक विधान सभांत निर्वाचित भारतीय सदस्यांची संख्या वाढवावी आणि त्यांच्या अधिकारात वाढ करावी
  • व्हाइसरॉयच्या कार्यकारणीतील निम्मे सदस्य भारतीय असावेत

लखनौ करारातील नकारात्मक बाजू

  • तरतुदींमध्ये दूरदर्शीपणाचा अभाव
  • मुस्लिमांसाठी वेगळ्या मतदारसंघाला कॉंग्रेसची संमती- द्विराष्ट्र सिद्धांताचे बीज
  • नेत्यांमध्ये जरी एकता झाली तरी हिंदू मुस्लिम जनतेत एकता प्रस्थापित करण्यास कोणताही प्रेरणा नाही

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *