गोदावरी नदी प्रणाली

गोदावरी नदी
  • उगम – त्र्यांबकेश्वर (ब्रम्हगिरी टेकडी)
  • भौगोलिक सीमा – सतमाळा-अजिंठा आणि हरिश्चंद्र बालाघाट दरम्यान वाहते
  • प्रवाहमार्गातल जिल्हे – नाशिक, अहमदनगर, औरंगाबाद, जालना, बीड, परभणी, नांदेड
  • महाराष्ट्रातील सर्वांत जास्त जिल्ह्यांतून वाहणारी नदी (सात जिल्ह्यांतून वाहते)
  • खेर्‍यातील शहरे – नाशिक, औरंगाबाद, जालना, बीड, नांदेड
  • काठावरील शहरे – नाशिक, पैठण, गंगाखेड, कोपरगाव, नांदेड
  • लांबी – एकूण 1455 किमी (महाराष्ट्रात – 668 किमी)
  • नदीखोर्‍याचे क्षेत्रफळ – 1,53,779 चौकिमी
  • महाराष्ट्राच्या 49% क्षेत्र व्यापले आहे
  • भारताच्या 10% क्षेत्र व्यापले आहे
  • उपनद्या –

–          उजव्या बाजूने मिळणार्‍या (दक्षिणेकडून) – दारणा, प्रवरा, मुळा, सिंदफणा, मांजरा, दुधाणा, कुंडलिका

–          डाव्या बाजूने मिळणार्‍या (उत्तरेकडून) – शिवणा, दक्षिण पूर्णा, प्राणहीता, इंद्रावती, कदवा, बाणगंगा, खाम

  • दारणा – कळसुबई डोंगरावर (इगतपुरीजवळ) नाशिक मध्ये उगम
  • कादवा – वणीच्या डोंगरात तौला शिखराजवळ नाशिकमध्ये उगम
  • बाणगंगा – भोरगड शिखराजवळ नाशिकमध्ये उगम
  • प्रवरा – हरिश्चंद्र डोंगरावर भंडारदराजवळ अहमदनगर मध्ये उगम
  • मुळा – बाळेश्वर डोंगरावर अहमदनगरमध्ये उगम
  • शिवणा – सतमाळा डोंगरावर औरंगाबादमध्ये उगम
  • सिंदफणा – बालाघाट डोंगरावर बीडमध्ये उगम
  • मांजरा – बालाघाट डोंगरातील चिंचोली टेकड्यांवर बीडमध्ये उगम
  • कुंडलिका –   बालाघाट डोंगरातील नकनूर टेकड्यांवर बीडमध्ये उगम
दक्षिण पूर्णा

–          अजिंठ्याच्या डोंगरात उगम

–          उपनद्या : डाव्या बाजूने मिळणार्‍या – खेळना, उजव्या बाजूने मिळणार्‍या – अंजना, गिरजा, कापरा, दुधाणा

पैनगंगा
  • उगम – बुलढाणा जिल्ह्यात देऊळघाट येथे अजिंठा डोंगरात
  • वर्धेची उपनदी (बल्लारपुर येथे वर्धेस मिळते)
  • बुलढाणा व यवतमाळ पाठरावरून वाहते
  • उपनद्या : कयाधू, पुस, आरणा, अडान, वाघाडी, खूनी, वैदर्भा
  • प्रवाहमार्गातील जिल्हे – बुलढाणा, वाशिम, यवतमाळ, नांदेड, हिंगोली.
  • लांबी – 495 किमी
  • विदर्भातील सर्वांत लांब नदी
  • सहस्त्राकुंड धबधबा (नांदेड)
  • दगडी कोळसा या खोर्‍यात सापडतो
  • काठावरील ठिकाणे व नदी –

–          महेकर – पैनगंगा

–          पुसद व महागाव – पुस

–          घाटंजी – वाघाडी

–          पंढरकवडा – खूनी

–          आरणी – अरुणावती

–          कापेश्वर – पैनगंगा

वर्धा नदी
  • वैनगंगेची उपनदी
  • उगम – मध्य प्रदेशातील बैतुल जिल्ह्यात सातपुडा पर्वतरांगेत
  • प्रवाह मार्गातील जिल्हे – अमरावती, यवतमाळ, वर्धा, चंद्रपुर
  • लांबी – 455 किमी
  • महाराष्ट्रातील सर्वांत लांब दक्षिण वाहिनी नदी
  • उपनद्या – उजवी बाजू- बेंबळा, रामगंगा, निरगुडा. डावी बाजू- बाकळी, यशोदा, वेणा, इकाई, कार, बोर, नंद, इटाई
  • काठावरील ठिकाणे – पुलगाव (वर्धा नदीकाठी)
वैनगंगा नदी
  • उगम – मध्य परदेशात शिवनी जिल्ह्यात मैकल डोंगरात भाकल येथे
  • प्रवाह मार्गातील जिल्हे – भंडारा, गोंदिया, चंद्रपुर, गडचिरोली
  • प्राणहीता – वर्धा व वैनगंगेचा संयुक्त प्रवाह
  • उपनद्या – उजवी बाजू- कन्हान, मूल, सुर, बावनथडी. डावी बाजू – पांगोली, बाघ, चुलबंद, गाढवी, दीना
  • तांदूळ खोर्‍यातील प्रमुख पीक
  • अनिश्चित प्रवाह प्रणाली तयार केली आहे
  • काठावरील शहरे – भंडारा, पवनी, गडचिरोली, चारमोशी, अहेरी, सिरोंचा
  • गोंदिया – पांगोली नदीच्या काठी
नदी व लांबी
·         पैनगंगा – 676 किमी

·         गोदावरी – 668 किमी (महाराष्ट्रात)

·         मांजरा – 616 किमी

·         वर्धा – 455 किमी

·         वैनगंगा – 295 किमी

·         कन्हान – 275 किमी

·         दक्षिण पूर्णा – 273 किमी

·         मन्यड – 225 किमी

·         अडान – 210 किमी

·         प्रवरा – 208 किमी

·         इंद्रावती – 129 किमी

·         सिंदफणा – 122 किमी

·         प्राणहिता – 120 किमी

·         दारणा – 80 किमी

·         लेंडी – 80 किमी

·         कदवा – 74 किमी

·         मुळा – 35 किमी

 

नदी व संगम स्थळ
·         गोदावरी-कादवा – नंदुर माधमेश्वर (नाशिक)

·         गोदावरी-प्रवरा – टोके (नगर)

·         गोदावरी-शिवना – धारेगाव (औरंगाबाद)

·         गोदावरी-सिंदफणा – मांजरथ (बीड)

·         गोदावरी-प्राणहिता – सिरोंचा (गडचिरोली)

·         गोदावरी-मांजरा – कोंडलवाडी (नांदेड)

·         गोदावरी-इंद्रावती – सोमनूर (गडचिरोली)

·         गोदावरी-दारणा – सायखेड (नाशिक)

·         गोदावरी-खाम – जोगेश्वरी (औरंगाबाद)

·         गोदावरी-दक्षिण पूर्णा – कांठेश्वर (परभणी)

·         प्रवरा-मुळा – नेवासे (नगर)

·         प्रवरा-महाळुगी – संगमनेर (नगर)

·         पैनगंगा-पुस– हिवरा (यवतमाळ)

·         पैनगंगा-वर्धा – जुगाद (यवतमाळ)

·         वर्धा-बेंबळा– नांदेसांगावी (यवतमाळ)

·         वर्धा-रामगंगा– रामतीर्थ (यवतमाळ)

·         वर्धा-पैनगंगा – धुगूस (चंद्रपुर)

·         वर्धा-वैनगंगा – चपराळा

·         बाघ-वैनगंगा – काटी (गोंदिया)

·         वैनगंगा-सुर – भंडारा

·         वैनगंगा-काठानी – गडचिरोली

·     इंद्रावती-पर्लकोटा-पामलगौतम (त्रिवेणीसंगम) – भामरागड

अधिक महितीसाठी आमचे टेलीग्राम चॅनल जॉइन करा >> जॉइन करण्यासाठी येथे क्लिक करा

One thought on “गोदावरी नदी प्रणाली”

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *