राष्ट्रीय लोकसंख्या धोरण

पार्श्वभूमी :- १९३८ साली राष्ट्रीय नियोजन समितीच्या हाताखाली एक लोकसंख्याविषयक उपसमिती नेमण्यात आली होती. त्या समितीने १९४० साली राज्याने कुटुंब नियोजन व कल्याणकारी धोरणे यावर भर द्यावा, असा ठराव केला होता. कुटुंब नियोजनावर भर देणारा […]

भारताची जनगणना 2011

२०११ ची गणना सलग १५ वी आणि स्वातंत्र्‍यानंतरची सातवी. पहिली जनगणना १८७२ मध्ये लॉर्ड मेयोने केली. १८८१ पासून नियमितपणे जागणना. भोर समितीच्या सूचनेनुसार जनगणनेची संपूर्ण जबाबदारी केंद्राने घेतली. जनगणना कायदा १९४८. जनगणना आयुक्त गृहमंत्रालयाअंतर्गत जनगणनेचे […]

रुपायाचे अवमूल्यन (Devaluation Of Rupee)

अर्थ: रुपयाची किंमत परकीय चलनाच्या संदर्भात कमी करणे म्हणजे अवमूल्यन होय परिणाम:  आयातीचे आकारमान कमी होते निर्यातीचे आकारमान वाढते आत्तापर्यंत रुपयाचे तीन वेळा अवमूल्यन घडून आले आहे. पाहिले अवमूल्यन, 1949 26 सप्टेंबर 1949 5% (अमेरिकन […]

पैशाचा साठा

पैशाचा साठा कसा मोजावा यासाठी RBI ने 1998 मध्ये वाय.व्ही.रेड्डी कार्यगट नेमला होता. या कार्यागाताने M0, M1, M2, M3 हे चार प्रकार सुचवले. पैशाचा साठा M0 संचित पैसा (Reserve Money) RBI मधील बँकांच्या ठेवी + लोकांजवळील नोटा व नाणी + RBI मधील इतर ठेवी M1 संकुचित पैसा  (Narrow Money) लोकांजवळील नोटा व नाणी + लोकांच्या बँकेमधील ठेवी + RBI मधील इतर ठेवी M2 M1 + बँकांनी विकलेल्या चालू ठेवीचे पैसे + 1 वर्षापर्यंतच्या मुदत ठेवी M3 विस्तृत पैसा (Broad Money) M2 + 1 वर्षापेक्षा जास्त काळाच्या मुदत ठेवी + बँकांची मागणीदेय व मुदत कर्जे. M0 – पायाभूत पैसा/उच्च क्षमतेचा पैसा M1, M2, M3 – पैशाचा पुरवठा M1 – सर्वाधिक तरल M3 […]

HDI, IHDI, GII, MPI, GDI, GHI, PQLI

मानव विकास निर्देशांक (Human Development Index) > प्रकाशन : UNDP > पहिला HDI : 1990 > रचना: महबूब–उल–हक व अमर्त्य सेन > आयाम दीर्घ व निरोगी जीवन (जन्माच्या वेळी सरासरी आयुर्मान) ज्ञानाची सुगमता (शालेय शिक्षणातील सरासरी वर्षे,अपेक्षित शिक्षणाची वर्षे) चांगले राहणीमान (जीएनपी-पीपीपी,आधारभूत वर्ष 2005) > गुनांकन […]